یکشنبه 02 اردیبهشت 1397 15:20:59

 

 

 

  

 

 

 

   

 

  

 

   

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پیشنهاد سردبیر
چاپ

کد خبر : 42547

تاریخ انتشار : 04/08/1395 - 23:56

با مطالعه موردی شماری از هیئت ها؛

شور و شعور در هیات های عاشورایی

وضعیت هیئت در سال های اخیر؛ شور و شعور چگونه و در چه سطح در هیئت حسینی به مردم عرضه می‌شود؟

شور و شعور در هیات های عاشورایی

به گزارش سوادکوه آنلاین، وضعیت هیئت در سال های اخیر؛ شور و شعور چگونه و در چه سطح در هیئت حسینی به مردم عرضه می‌شود؟

هیأت و تاریخچه‌ی آن

هیأت در واقع یک تشکل است، اجتماعی از افراد که حول یک هدف مشترک گرد آمده‌اند. آن چیزی که با شنیدن کلمه‌ی هیأت در ذهن افراد جامعه‌ی ما، بیش و پیش از بقیه‌ی مصادیق، نقش می‌بندند، هیئت مذهبی است. گروهی که با هدف برپایی عزاداری برای سیدالشهداء(ع) جمع شده‌اند. گفته می‌شود که تاریخچه‌ی برگزاری اولین هیأت‌ مذهبی با هدف برگزاری مجلس عزای امام حسین(ع) به صورت رسمی، برمی‌گردد به زمان «آل بویه» که شیعه اثنی عشری بودند. «معزالدوله» از حکمای بانفوذ و قدرتمند این دوره، در زمان حکومت خود دستور داد که مردم در روز عاشورا مجلس عزای رسمی برگزار کنند. البته که این تاریخچه‌ مربوط می‌شود به مجلس رسمی در ایران و نه برگزاری روضه‌ی و مجلس بکاء در تاریخ شیعه، که این یکی قدمتی به اندازه‌ی سال‌های شهادت سیدالشهدا(ع) دارد و از همان یکی دو ماه بعد محرم سال 61 هجری، مجالس روضه و عزاداری و ماتم برپا شده و هنوز هم ادامه دارد.

دسته‌جات و آمار هیئات

هیئات در ابتدا محدود می‌شدند به افرادی از یک محله که در روز عاشورا یا بعدترها به شکل گسترده‌تر در دهه‌ی اول، دور هم جمع شده و با شنیدن روضه و نوحه، برای امام حسین(ع) عزاداری می‌کردند. اغلب شهرها به ازاء هر چند محله یک هیئت داشتند و همه‌ی آنها در قالب دسته‌جات و با علم و شعار و پرچم جداگانه در روز عاشورا به سمت مرکز شهر، یا میدانی از پیش تعیین شده، حرکت کرده و در آنجا یک اجتماع بزرگ تشکیل می‌دادند. در زمان پادشاهان، خاصه در زمان صفویه، برخی از هیئات عزاداری به قصر شاه می‌رفتند در حضور او به عزاداری می‌پرداختند و شاه، هزینه‌ای را بابت مخارج آن سال هیئت، به آنها می‌پرداخت. آمارها می‌گویند در سال 1304 در شب هفت محرم تعداد مجالس 47 بوده و در روز تاسوعا به 53 رسیده بوده است.

این آمار در سال 1391 از سوی دبیر شورای هیئات مذهبی کشور 81 هزار هیئت، اعلام شده است که 55 هزار از آنها به ثبت رسمی رسیده. همچنین گفته می‌شود که کمیته‌ی نظارت و بررسی شورای مرکزی هیئات  در 322 شهرستان کشور بر فعالیت هیئات مذهبی نظارت می‌کنند. برپایی کمیته‌های نظارت و شورای هیئات مذهبی، نشان از جدی و اثرگذار بودن فعالیت هیئات مذهبی است.

از موقت تا فعال

 پس از گذشت چند دهه، فعالیت هیئات تنها به دهه‌ی اول محرم محدود نمی‌شد، برخی از آنها در دیگر مناسبتهای مذهبی نیز، مراسمی را برگزار می‌کردند. مناسباتی چون شب‌های قدر، اعیاد مختلف مذهبی، شهادت ائمه اطهار(س) و ... برخی دیگر، مجالس هفتگی و مستمر برگزار کردند و به مرور فعالیت‌شان شکل گسترده‌تری به خود گرفت که اغلب دارای تشکیلاتی منسجم و اساسنامه بوده و مجموعه‌هایی همچون صندوق قرض الحسنه، خیریه، درمانگاه، مدرسه و ... وابسته به خود تأسیس کردند.

به طور مثال هیئت عاشوراییان استان اصفهان که در سال 1376 به همت چند دانشجو و طلبه و به کمک مشاوران و متخصصان، در پی تغییرات فرهنگی، تأسیس شد و سعی در غنی‌سازی هویت‌ دینی و ملی در قالب برنامه‌های عملی داشته و دارد، امروز، یک مجموعه‌ی فرهنگی گسترده محسوب می‌شود. گروه مخاطبانش دختران و پسران دانش‌آموز، نوجوانان و جوانان هستند و به همین دلیل، یکی از موثرترین فعالیت‌های آنان حلقه‌های معرفتی است که در طول سال در دبیرستان‌ها برگزار می‌کنند. عاشوراییان هدف خود را تربیت نیروی جوان برخوردار از دانش و دین، اعلام کرده است.

دومین هیئت بزرگی که به کانون فرهنگی رهپویان وصال شیراز معروف است، در این شهر به فعالیت می‌پردازد. مراسم‌های هفتگی و مناسبت‌های این کانون مملو از جمعیت است. این مجموعه فرهنگی نیز از سال 1376 تأسیس شده و از همان زمان بنای خود را بر عرضه‌ی منطق و عشق همزمان به مخاطبین خود گذاشته است.  این مجموعه پس از گذشت نزدیک به دو دهه فعالیت، امروز دارای مدارس وابسته‌ در تمام مقاطع تحصیلی، واحدها و گروه‌های مختلف در عرصه‌های متفاوت فرهنگی و مجالس منظم هفتگی، برگزاری بزرگترین اعتکاف جوانان کشور، پرورش سخنران و مبلغان فرهنگی و دینی برای حضور در مدارس و ...است.

یا هیئت کربلائی‌های تهران، که از قدیمی‌ترین هیئات است و تأسیس آن به سال 1348 برمی‌گردد و نقاط مختلف تهران، دارای شعبه است.

منبعی غنی به نام هیئت

مجموعه‌ای از انسان‌های هم‌عقیده و هم‌مذهب، با احساساتی مشترک و آرمانی به غایت ارزشمند، در یک جا جمع می‌شوند، چه وقت دیگری می‌توان چنین گنجی را برای انتقال فرهنگ، درونی کردن ارزش‌ها و اخلاقیات، برپایی و شناسایی یک تمدن، به دست آورد؟ این مسئله‌ای نبود که نیاز به تفکر زیاد داشته باشد، از همین رو خیلی زود، هیئات تبدیل شدند به مکانی برای انواع و اقسام فعالیت‌های اجتماعی و انسانی. شور و عزاداری و نوحه‌خوانی یک قسمت از هیئات بود و جنبه‌های متفاوت دیگری به آن اضافه شد. به ویژه در سال‌های پس از انقلاب اسلامی، که افراد، شوری انقلابی را هم از سرگذرانده و تشنه‌ی شنیدن معارف اصیل دینی بودند، به همان میزان که به شور هیئت نیاز و علاقه داشتند، به شعور و آگاهی‌ای هم که در کنار آن به مخاطب تزریق می‌شد، علاقه نشان می‌دادند.

حضور روحانیون و منبر

این روزها حضور یک روحانی به عنوان سخنران، در ابتدای شروع مجالس هیئت، در میان اقشار جامعه و مذهبیون جا افتاده است. این فرصت حدودا یکساعته‌ بسیار اثرگذار و گره‌گشا است. کم نبودند روحانیون و سخنران‌هایی که گره‌های مختلف اعم از خانوادگی تا اقتصادی و دینی و معرفتی را به پشتوانه‌ی معارف اسلامی، حل و فصل کرده‌اند. چه بسیار مسائل سیاسی روز دنیا، که در منابر هیئات مطرح می‌شوند. بسیاری از روشنگری‌ها و بینش‌های سیاسی و فرهنگی از همین هیئات پا می‌گیرد.

هیئات مذهبی و اماکن مقدس

اغلب هیئات مذهبی وابسته به مکان‌های مقدس، امامزاده‌ها و مساجد هستند. هیئت که خود یک شبکه‌ی اجتماعی به حساب می‌آید و برای اقشار مختلف جامعه به واسطه‌ی همین اجتماعی بودنش، جذاب است، سبب گردهمایی افراد در امکان مقدس به ویژه مساجد و حسینیه‌ها شده و به پویایی آنها کمک می‌کند. چه کسی است که نداند فعالیت‌های انقلابی و سیاسی و سخنرانی‌های کوبنده امام خمینی که به شکل گیری انقلاب اسلامی انجامید از همین مساجد، مجالس و هیئات شکل گرفت و مسجدی‌ها و هیئتی‌ها بودند که قدم در راه گذاشتند. بسیاری از جنبش‌های معاصر شیعی نیز ریشه در همین هیئات دارند، کشورهایی همانند بحرین، پاکستان، نیجریه و ... از جمله کشورهایی هستند که این جنبش‌ها را تجربه کردند.

دشمن و هیئات

پس از انقلاب اسلامی و خاصه در سال‌های اخیر، دشمن نیز متوجه‌ی اثر شگفت‌انگیز و بی‌نظیر هیئات مذهبی و روحیه‌ و آرمانی که به تأسی از سیدالشهداء در جوانان شکل می‌گیرد و از طریق روحانیون به آنها منتقل می‌شود، شدند. دقیقا به همین علت است که در سال 1378 شاهد بمب‌گذاری اعضای «انجمن پادشاهی ایران» در یکی از بزرگترین هیئت‌های کشور، در شیراز بودیم.

سبک مداحی

در سال‌های اخیر شاهد حضور مداحان جوان با سبک‌های مداحی متفاوت و جذاب در هیئات هستیم. در گذشته روضه‌خوان‌ها و مداحان اغلب از قشر روحانیون مسن انتخاب می‌شدند. اما هیئات مذهبی این روزها به واسطه حضور یک مداح جوان، باعث تزریق شور و عشق و هیجان به فضای هیئت شده و جوانان زیادی را به این واسطه جذب هیئت کرده است. سبک جدید مداحی مختص به کشور ماست همان‌طور که آیت الله خامنه‌ای نیز در سخنان خود خطاب به مداحان می‌گویند: « الحمدلله کمّیّت مدّاحان -بخصوص جوانان- در این عرصه کمّیّت بسیار مطلوب و زیاد و خوبی است، کیفیّت‌ها هم در بعضی از جاها واقعاً خوب است. این مسئله‌ی مدّاحی در کشور ما یک پدیده‌ای است؛ شبیه این را ما در هیچ جای دیگری نداریم. البتّه اختصاصات جامعه‌ی شیعه و چیزهای اختصاصی که در سایر جوامع اسلامی و غیر اسلامی نیست، متعدّد است؛ خود اصلِ عزاداری مثلاً یا اصل مصیبت‌خوانی برای اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) که معمولاً همراه است با موعظه و نصیحت و [بیان] معارف و مسائل روز و بیانات گوناگون و هرچه اقتضای هر زمانی میباشد، جزو اختصاصات شیعه است و از زمان ائمّه (علیهم‌السّلام) تا امروز ادامه داشته است؛ در جاهای دیگر نیست و خَلأاش را احساس میکنند. خلأاش را در جاهای دیگر احساس میکنند و سعی میکنند یک جوری پر کنند و نمیشود. لکن این پدیده‌ی مدّاحی و نغمه‌سرایی در باب مدح و مصیبت و مرثیه و ذکر و امثال اینها هم یکی از اختصاصات است؛ این هم جای دیگری نیست و به این شکل وجود ندارد»

و درست به همین دلیل است که برخی هیئات همچون، هیئت رأیه العباس(ع)، ریحانه الحسین(ع) به واسطه حضور مداحان پرشور و جوان و سبک‌های متفاوت مداحی، با استقبال گسترده‌ی اقشار مختلف جامعه بخصوص  جوانان روبه‌رو شده است.

منابع:

مشرق نیوز؛ خبر 81044،  آذر 1390

فقيهي، علي اصغر، آل بويه، چاپخانة ديبا، چاپ سوم، 67

منظور الاجداد، سيد محمد حسين، بزرگداشت حماسة‌حسيني در تهران، عصر ناصري، فصلنامة تاريخ اسلام، سال دوم. شمارة يكم، بهار 80، قم، موسسة باقر العلوم، ص 168.

 


منبع : فرهنگ نیوز
دیدگاه شما در مورد : شور و شعور در هیات های عاشورایی

شور و شعور در هیات های عاشورایی

  • پربازدیدترین ها